Introductie

Na het behalen van ons diploma papier- en boekrestauratie aan de opleiding restauratoren in Amsterdam, tegenwoordig Instituut Collectie Nederland, zijn wij in 1995 Restauratieatelier De Riemkap begonnen. Ten tijde van de opening verscheen in De Heemsteder Courant een artikel waarin wij ons bedrijf introduceerden.

Restauratieatelier De Riemkap

Restauratieatelier de Riemkap een uniek bedrijf

Bron: De Heemsteder, 25 oktober 1995

Sinds 1 juli 1995 hebben Ischa van Asssema en Frits Hazenberg een restauratieatelier gevestigd in de voormalige Rode Kruis-kelder in het Bisschoppelijk College Hageveld te Heemstede. Het restauratieatelier ´de Riemkap´ is gespecialiseerd in de conservering en restauratie van papier en perkament, boeken, boeksloten en -beslag. Na een onafgeronde studie kunstgeschiedenis en een stage bij kunsthandelaar Theo Laurentius uit Voorschoten is Frits het restauratievak binnengerold. "Ik zat bij kunstgeschiedenis op het goede spoor, maar vond het veel te theoretisch. Laurentius attendeerde mij op de restauratie en maakte het mogelijk dat vak van dichterbij te zien. Verder heb ik nog een tijdje in een mechanische binderij gewerkt en met anderen een boek geschreven en in eigen beheer uitgegeven. Hierdoor heb ik bijna alle kanten van ´het boekenvak´ gezien."

Ischa probeerde na de Vrije School en haar propadeuse PABO op de opleiding voor schilderijenrestauratie te komen. "Die begon echter pas drie jaar later en je bleek er een afgeronde studie kunstgeschiedenis of scheikunde voor nodig te hebben. Gelukkig bestonden er ook andere, achteraf leukere, richtingen die wel dat jaar begonnen." Beiden hebben de HBO-opleiding ´papier- boekrestauratie´ van de Opleiding Restauratoren in Amsterdam met goed gevolg afgelegd. Dit is een vierjarige opleiding tot restaurator waar je naast allerlei theorielessen veel praktijk onderricht krijgt. De selectie is zwaar: je moet zeer gemotiveerd en handvaardig zijn. Ischa heeft stage gelopen in Teylers Museum in Haarlem, Frits liep stage bij een particulier restaurator in Nijmegen, die onder andere voor de Librije in Zutphen werkt.

Beiden waren op zoek naar een atelier toen ze hoorden dat, door de val van de Berlijnse muur en de daarop volgende ontspanning in Europa, het Rode Kruis-crisiscentrum in de kelder van Hageveld opgedoekt zou worden. Aangezien Ischa al haar hele leven op het terrein woont en men liever niet aan ´vreemden´ verhuurt, hadden de twee met hun verzoek de ruimte te huren een streepje voor.

De bedrijfsnaam is afkomstig uit de ´papierhistorie´. Een riem was een standaard hoeveelheid papier, zo´n 500 vellen. Ter bescherming van de riem zat het ingepakt met een riemkap. De riemkap was van een dikker soort, meestal blauw, papier. Op de riemkap stond in rode inkt een houtsnede gedrukt met daarop het logo van de papiermaker met zijn initialen. Het logo en de initialen kon men als watermerk ook in de individuele vellen papier terugvinden. De beschermende functie komt ook in het restauratievak terug, bovendien werden de riemkappen dikwijls hergebruikt als boekband. Als logo voeren Ischa en Frits een 17de eeuwse houtsnede voor een riemkap. Hierop staat een gekroonde nar omgeven door in riemkappen verpakte riemen papier.

Het vak bestaat uit twee hoofdonderdelen: conservering en restauratie. Door conservering behoud je een object voor de toekomst door de omgeving ervan te optimaliseren, zoals de berging en het klimaat. Bij restauratie verander je iets aan het object zelf. Zij streven ernaar zo min mogelijk in het object te veranderen dan strikt noodzakelijk is. Alle toevoegingen zijn liefst reversibel. Bovendien gebruiken ze de oude technieken en hergebruiken ze zo veel mogelijk het oude materiaal. Nieuw toegevoegde materialen worden passend gemaakt bij de oude, nooit andersom. Het ´oude´ uiterlijk van het object blijft zo zo veel mogelijk gehandhaafd. Restauratie en conservering is, wanneer je het met de marktwaarde van een object vergelijkt, vaak een kostbare zaak en slechts zelden waardeverhogend voor een object.

Toch wordt er veel gerestaureerd en geconserveerd. Een beslissing tot handeling heeft vaak meer te maken met de emotionele waarde: het behoud van bijvoorbeeld een Statenbijbel met familieaantekeningen. Ook kan het tot doel hebben de optische beleving te verbeteren (vooral bij vervuilde tekeningen en drukwerk) en verder verval te voorkomen. Hierdoor zijn de behandelingen vaak wel waardebehoudend. Het atelier neemt werk aan van overheidsinstanties, kunsthandelaren, restauratoren en particulieren. Momenteel zijn ze met een collega druk bezig met de conservering van het persoonlijk archief van de bekende illustrator Jo Spier uit het Stedelijk Museum Zutphen. Spier tekende onder andere voor uitgeverij Elsevier en De Telegraaf. Verder zijn ze bezig met de restauratie van een tiental 16de en 17de eeuwse boeken en prenten, waaronder een 19de eeuwse pronkbijbel met zilveren sloten en beslag.

´De Heemsteder´ wenst Ischa van Assema en Frits Hazenberg met hun uniek bedrijf veel succes toe.

[terug naar top]